Vivimos un momento en el que sería necesario afrontar un debate fundamental en la sociedad que consiga unas bases de acuerdo racional sobre lo que entendemos por sustentabilidad, o incluso, sin buscar una palabra concreta, sobre la importancia relativa que realmente vamos a otorgarle a los problemas ambientales respecto a otras variables que normalmente consideramos a la hora de tomar decisiones individuales en nuestro día a día y colectivas a través de nuestros gobiernos.
Por un lado me parece un debate muy interesante intelectualmente porque podemos reflexionar acerca de la relación de la sustentabilidad con la ecología o el medio ambiente. Y por esta línea podríamos llegar a la conclusión de que la tierra existe desde antes de que siquiera subiésemos a los árboles para después volver a bajar, pero lo curiosos es que seguramente existirá después de nosotros! Desde esta perspectiva, la sustentabilidad es simplemente el deseo del hombre de prolongar su existencia en la tierra. Se trata por tanto de una voluntad social, y como tal creo que debería empezar a ser bandera dentro de las políticas que quieran estar a la altura de los problemas actuales.
Pero también se puede afrontar el debate de una forma más aplicada discutiendo las incoherencias entre lo que los gobiernos promulgan y requieren de la sociedad y las actuaciones estratégicas de esos mismos gobiernos cuando les toca aplicarse el cuento. Por ejemplo, llevamos años hablando de dejar de utilizar el vehículo privado y en cuanto la industria automovilística se constipa todo son problemas y preocupaciones, ¿qué se pensaban que conseguirían si todos utilizásemos medios de transporte alternativos al coche? ¿o es que nunca creyeron realmente que el abuso del coche es malo?
Por tanto creo que abrir una reflexión colectiva acerca del concepto de sustentabilidad sería un debate intelectualmente atractivo con una eminente aplicación práctica para la valoración de la toma de decisiones estratégicas y por supuesto muy de actualidad teniendo en cuenta la Ley de la Economía Sostenible… aunque sobre esto podríamos hablar también ya que, ¿es regulable la sustentabilidad? ¿en qué términos?.
Es necesario de hablar de las prioridades en la tríada de la sustentabilidad (medio, sociedad, economía). No podemos seguir pensando que las tres variables están al mismo nivel y esto abre las puertas a un debate básico que es necesario abordar antes de poder desarrollar planteamientos con criterios sustentables y poder analizar rigurosamente otras problemáticas más concretas.
El problema de la Energía Nuclear es que se ha excluido radicalmente del debate acerca del mix energético. Pero si profundizamos un poco, vemos alternativas para el debate energético que no pasan exclusivamente por la oferta sino por la demanda y las decisiones que como individuos tomamos para contribuir a un determinado modelo social dentro del planeta que nos acoge.
El debate no debe centrarse en lo “nuclear” ya que simplificamos nuestra relación con el entorno (algo que es complejísimo) asumiendo en esa simplificación errores de bulto.
Pero no voy a evitar mojarme con lo que estás pensando. Esas cuestiones espinosas del empleo y el desarrollo económico. Antes de nada debo decir que no creo mucho en los grandes números que simplifican la compleja realidad en la que vivimos porque hacen que los economistas podamos disimular nuestra incapacidad de concreción y resolución de problemas concretos. Pero bueno, imaginemos una posible pérdida de puestos de trabajo por la defensa de unos criterios sustentables. Se me podría acusar de demagógico si digo que a mi personalmente me preocupa más perder 1 sólo planeta que muchos puestos de trabajo, pero partiendo de los principios en los que se apoya esta “demagogia”, se podría plantear una política de reconversión que no atienda a cuestiones puramente socioeconómicas sino a cuestiones ambientales, ya que si hay 20.000 puestos de trabajo que viven de algo que todos sabemos que está ocasionando un problema ambiental, ¿no sería mejor que nos preocupásemos por la reconversión de ese capital humano y productivo?
Pensar nunca ha sido malo, aunque ahora quieran hacérnoslo creer.
Gracias por haberme provocado esta reflexión José Luís. Espero que no te moleste que la haya compartido.
Este país seguirá anclado no pasado namentres as propostas non se actualicen dende unha nova cosmovisión que dea lugar á redefinición dos conceptos cos que traballamos para, en definitiva, contribuír á mellora da calidade de vida da cidadanía.
O bipartito da Xunta de Galicia debería ter permitido avanzar cara a actualización da perspectiva da acción de goberno en Galicia. Catro anos despois poucas das súas propostas van máis aló dunha man de pintura a un país que precisa cambios de fondo para avanzar máis aló da capacidade que os seus dirixentes demostran e, entre moitas outras, esa é a causa de que teñamos unha Consellería de Medio Ambiente Territorio e Infraestruturas onde todos os altos cargos teñen perfil de facer cousas con cemento máis que con formas vivas.
O caso da sustentabilidade servirá como boa referencia para representar ao que me refiro. Cada día estamos máis afeitos a escoitar o adxectivo sustentable acompañando a todo tipo de propostas máis ou menos controvertidas como se a súa mera presencia solventera todos os problemas.
Que un polígono industrial e susceptible de ocasionar importantes afeccións que redefinan o seu entorno… sololucionado se o chamamos polígono industrial sustentable.
Que os Plans Xerais de Ordenación Municipal de Galicia propoñen a construcción de vivendas para acoller tres veces a poboación actual do país… solventado porque aprobaranse únicamente os PXOM sustentables.
Pero que hai realmente tras esa panacea que parece transformar calquera tipo de problemática en unha solución de futuro e benestar?
Parece que a gobernos de esquerdas e de dereitas teñen a mesma idea de sustentabilidade xa que na páxina web da Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas define o desenvolvemento sustentable como “un crecemento económico que promove o progreso e o equilibrio social e que ao mesmo tempo ten un uso racional dos recursos sen producir deterioro no medio ambiente”.
A Sustentabilidade é un xuizo de valor que procura solucións integrais para abordar problemas globais. A percepción destes problemas afróntase de xeito moi diferente segundo unha conceptualización da sociedade progresista ou conservadora. Que a definicion de Sustentabilidade da Xunta de Galicia siga, catro anos despois a comezar por “crecemeto económico” ten un importatne sesgo ideolóxico que é cando menos cuestionable nun suposto goberno proguesista. Repensemos e actualicemos os conceptos para provocar un verdadeiro cambio no país. Innovemos e fomentemos a creatividade na procura de novas solucións para problemas que persisten no tempo. Deamoslle unha oportunidade á forza, á ilusión, á mocidade.
Desperdiciar, destrozar nuestros recursos naturales, esquilmar e agotar la tierra en lugar de utilizarla de modo que pueda incrementar su utilidad, tendrá como resultado, en lso días de nuestros hijos, el socavamiento de la prosperidad que por derecho, deberíamos dejarles ampliada u desarrollada.
Theodore Roosevelt, seventh annual message, 3 December 1907
Leed también el Manifesto Ambiental de Noh Sealth del 1887 y vereis como los mensajes vienen desde hace mucho tiempo, le pongamos el nombre que les pongamos.